Asertywność to nie tylko umiejętność odmawiania
Jeden z prawników napisał niedawno: „Planuję pracę na najbliższy miesiąc i gdy osiągnę limit przestanę przyjmować nowe zlecenia. To jedna z lekcji asertywności – sztuka odmawiania.”
Czytasz to i myślisz: OK, asertywność to odmawianie. Ale to tylko fragment prawdy. Asertywność, to dojrzały sposób zarządzania własnym życiem, który polega na szacunku do siebie i swoich potrzeb przy jednoczesnym poszanowaniu innych ludzi.
Czym jest asertywność – definicja
Asertywność to zdolność do wyrażania własnych opinii, potrzeb i granic w sposób stanowczy ale bez agresji. To umiejętność mówienia „nie” gdy trzeba i „tak” gdy chcesz, bez poczucia winy i bez atakowania innych.
Asertywność nie ogranicza się do odmawiania. To także zdolność do przyjmowania pochwał, konstruktywnej krytyki, wyrażania sprzecznego zdania i balansowania między stanowczością a kompromisem. Najważniejszym elementem asertywności jest samoświadomość – znajomość własnych potrzeb, wartości i granic, które chcesz chronić.
Jasne komunikowanie swoich poglądów i potrzeb to wyraz szacunku do siebie. Taka postawa jest kluczowa, żeby zyskać szacunek innych.To, jak traktujemy własne granice i potrzeby, wpływa na to, jak są one odbierane przez innych. Większy szacunek i zaufanie budzą zwykle osoby, które jasno komunikują swoje potrzeby i robią to bez agresji.
Asertywność a szacunek dla innych
Istotą asertywności jest umiejętność dbania o własne granice, potrzeby i prawa z poszanowaniem drugiej strony. Komunikując się asertywnie jesteś w stanie wyznaczyć jasne granice dotyczące współpracy czy liczby zawodowych obowiązków, których inni nie mogą przekroczyć. Ale asertywność to nie egoizm. Będąc asertywnym wykazujesz równocześnie szacunek wobec innych osób.
Postawa asertywna obejmuje jasne komunikaty wyrażane w zrównoważony sposób, konstruktywne krytykowanie, umiejętność przyjmowania ocen, zdolność słuchania opinii innych, umiejętność przyznania się do błędu i wyrażenia przeprosin. To cechy, które nie tylko bronią twoich potrzeb ale wyrażają opinie z szacunkiem dla drugiej strony.
Kluczowe dla asertywności jest regulowanie emocji i gotowość do wysłuchania drugiej strony. Między postawą asertywną a agresywną jest bardzo cienka granica, którą łatwo przekroczyć. Asertywny człowiek wyraża niezadowolenie spokojnie i konkretnie. Agresywny atakuje osobiście i emocjonalnie.
Osoba asertywna – jakie ma cechy
Osoba asertywna potrafi odróżnić przedstawione fakty od wyrażonych opinii i zdystansować się wobec tych drugich. Gdy ktoś mówi „to głupi pomysł” słyszy opinię, nie wyrok. Potrafi wyrazić swoje zdanie stanowczo, jednak bez jednoczesnego obwiniania innych. Mówi „uważam że to rozwiązanie ma dziury” zamiast „ty zawsze proponujesz bezsensowne rzeczy”.
Osoba asertywna krytykuje wyłącznie w sposób konstruktywny. Nie mówi „to nie zadziała” ale „widzę problem w X, można spróbować Y”. Proponuje, a nie narzuca możliwe rozwiązania problemu. Daje opcje, nie ultimatum. Swoje opinie wyraża w pierwszej osobie – „Ja uważam”, „W mojej opinii”, „Moim zdaniem” – bierze odpowiedzialność za swoje słowa.
Chociaż osoba asertywna wyraża zdanie odrębne od pozostałej grupy, nadal jest jej częścią. Jej celem jest wspólne wypracowanie właściwych rozwiązań z poszanowaniem zdania i potrzeb każdego z członków. Jest świadoma swoich potrzeb i wartości, jednak zauważa je również u swoich współpracowników.
Po co być asertywnym
Asertywność nie jest prosta. Wymaga umiejętności regulowanie własnych emocji, wyłuskania z przekazywanych komunikatów i ocen wyłącznie faktów, wyrażania sprzecznego zdania bez jednoczesnego ataku na rozmówcę. Chcąc być asertywnym musisz poświęcić dużo uwagi i energii na wypracowanie odpowiedniej postawy. Ale wysiłek zaprocentuje.
Gdy wypracujesz mechanizmy asertywne i nauczysz się dbać o własne potrzeby z jednoczesnym poszanowaniem zdania innych możesz znaleźć sposób na wyrażanie swojego ja i rozwiązywanie potencjalnych sporów. Postawa asertywna jest przydatna nie tylko w życiu codziennym ale przede wszystkim w życiu zawodowym.
Ile razy zdarzyło ci się przyjąć zadania od innych współpracowników, mimo że byłeś wyczerpany i nie nadążałeś z własnymi obowiązkami? Jak często czujesz frustrację z powodu braku umiejętności wyrażania w spokojny sposób sprzeciwu wobec próby wykorzystania twojej uległości? A może ciągłe pomijanie przez zespół twojego zdania skutecznie zniechęca cię do pracy?
Asertywność może pomóc, zmniejszyć ryzyko tych problemów. Gdy współpracownik próbuje obciążyć cię nowym zadaniem spokojnie stwierdzasz, że liczba twoich obowiązków jest wystarczająca. Nie jesteś przekonany do rozwiązań zaproponowanych przez grupę? Kulturalnie i bez wskazywania winnych wskazujesz, co budzi wątpliwości, argumentujesz i proponujesz własne rozwiązania. W trakcie spotkań jasno komunikujesz jakie jest twoje zdanie podkreślając swoje kompetencje i doświadczenie. Jednocześnie doceniasz doświadczenie współpracowników i ich wysiłek.
Jak być asertywnym – budowanie asertywnego komunikatu
Asertywny komunikat składa się z czterech etapów. Pierwszy etap to scharakteryzowanie dręczącego cię problemu lub sytuacji, która jest dla ciebie niekomfortowa. Konkretnie i bez oskarżeń. „W tym tygodniu dostałem pięć dodatkowych zadań” nie „ciągle mi coś dokładasz”.
Drugi etap to określenie swoich odczuć jakie ci towarzyszą. „Czuję się przytłoczony i obawiam, że nie dotrzymam terminów.” Wyrażasz emocje bez atakowania drugiej osoby. To twoje uczucia, nie jej wina.
Trzeci etap to wskazanie konkretnych potrzeb, które chcesz zrealizować. „Potrzebuję skupić się na priorytetowych projektach, które już mam.” Jasno mówisz czego oczekujesz.
Czwarty etap to wskazanie konsekwencji zaproponowanego rozwiązania i podkreślenie jego korzyści. „Jeśli wezmę kolejne zadanie, jakość mojej pracy spadnie. Jeśli skupię się na obecnych dostarczę świetne rezultaty na czas.”
Ten schemat może być pomocny w wielu sytuacjach wymagających asertywnej komunikacji.Ćwicz go świadomie, aż stanie się naturalny.
Asertywność w praktyce
Asertywność w pracy oznacza umiejętność odmowy przyjęcia dodatkowych zadań, gdy jesteś przeciążony. Oznacza wyrażanie sprzeciwu wobec decyzji, z którymi się nie zgadzasz, argumentując swoje stanowisko. Oznacza proszenie o podwyżkę, gdy wiesz że na nią zasługujesz. Oznacza mówienie głośno, gdy ktoś narusza twoje granice.
Asertywność w życiu osobistym to komunikowanie partnerowi czego potrzebujesz zamiast oczekiwania, że sam się domyśli. To odmawianie rodzinie, gdy proponują coś, czego nie chcesz robić. To wyrażanie swojego zdania w grupie znajomych, nawet gdy jest odmienne od większości.
Asertywność buduje szacunek, bo daje innym jasność. Ludzie, którzy potrafią mówić wprost o swoich potrzebach i granicach bez agresji, są zwykle odbierani jako dojrzalsi we współpracy. Milczenie albo komunikowanie się przez wybuch często nie buduje wpływu, a raczej wprowadza napięcie, niepewność i dystans w relacjach.
FAQ – asertywność
Czy asertywność to to samo co stanowczość? Nie całkiem. Stanowczość to element asertywności ale nie wystarczający. Możesz być stanowczy i jednocześnie agresywny. Asertywność wymaga stanowczości plus szacunku dla drugiej strony.
Czy można być asertywnym nie raniąc innych? Tak i to jest właśnie istota asertywności. Asertywny komunikat wyraża twoje potrzeby bez atakowania innych. Asertywność nie gwarantuje, że druga strona zawsze poczuje się komfortowo. Szczególnie wtedy, gdy wcześniej była przyzwyczajona do braku granic lub do tego, że jej potrzeby miały pierwszeństwo.
Jak rozróżnić asertywność od agresji? Asertywność wyraża „ja potrzebuję X. Agresja mówi „ty jesteś Y (glupi, nieodpowiedzialny etc)”. Asertywność skupia się na zachowaniach i skutkach. Agresja atakuje osobę.
Czy asertywność oznacza brak kompromisów? Nie. Asertywność oznacza jasne wyrażanie swojego stanowiska, co jest podstawą do negocjacji kompromisu. Bez asertywności kompromis polega na tym, że jedna strona się poddaje.
Podsumowanie – czym jest asertywność
Asertywność to dojrzała postawa, która pozwala bronić własnych potrzeb bez atakowania innych. To umiejętność wyrażania szacunku do siebie i do drugiej strony jednocześnie. To sposób na rozwiązywanie konfliktów bez eskalacji i budowanie zdrowych relacji w pracy i życiu osobistym.
Kluczem do prawdziwej asertywności jest głęboka wiedza o sobie. Gdy rozumiesz swoje potrzeby, wartości i granice asertywność staje się naturalnym wynikiem tej świadomości a nie wymuszoną postawą. Między biernością a agresją jest przestrzeń. Ta przestrzeń nazywa się asertywność.
