Przejście z eksperta na menedżera polega na zmianie tego, za co odpowiadasz: już nie za własną robotę, tylko za wyniki i rozwój zespołu. W pierwszych 90 dniach nowy kierownik słucha i poznaje ludzi, ustala zasady współpracy, oddaje zadania eksperckie i uczy się trudnych rozmów. Firma ułatwia to, gdy wybiera kandydata po predyspozycjach i daje mu wsparcie.
Najlepszy handlowiec w firmie dostaje awans na kierownika sprzedaży. Przez lata zamykał najwięcej umów, klienci go lubią, zarząd mu ufa. Po trzech miesiącach zespół ma gorsze wyniki niż wcześniej, a on sam pracuje do 20:00, bo „szybciej zrobi to sam”. Nikt tu nie zawinił w prosty sposób. Firma straciła świetnego sprzedawcę i jeszcze nie zyskała kierownika.
Ten wpis jest dla dwóch osób. Dla tej, która właśnie dostała awans i zastanawia się, jak się odnaleźć jako nowy kierownik. I dla właściciela albo HR, który chce awansować eksperta tak, żeby nie powtórzyć powyższego scenariusza.
Co się zmienia z dnia na dzień po awansie na menedżera
Dzień przed awansem ekspert oceniał siebie po tym, co sam zrobił: ile umów, ile linijek kodu, ile projektów oddanych w terminie. Dzień po awansie te same miary przestają działać. Kierownik może mieć bardzo pracowity dzień i nie wyprodukować niczego, co da się pokazać na koniec tygodnia.
W praktyce zmieniają się cztery rzeczy:
- Źródło satysfakcji. Zamiast „zrobiłem” pojawia się „mój zespół zrobił”. Na efekty trzeba czekać dłużej i są mniej namacalne.
- Kalendarz. Mniej pracy w skupieniu, więcej spotkań, przerywania i pytań od innych.
- Relacje. Koledzy stają się podwładnymi, a kierownik zaczyna słyszeć mniej plotek i mniej szczerych opinii.
- Odpowiedzialność. Odpowiadasz za błędy, których nie popełniłeś, i za decyzje, które ktoś inny źle wykonał.
Center for Creative Leadership opisuje to wprost: najtrudniejsze dla nowych menedżerów jest przejście od samodzielnego wykonywania pracy do prowadzenia innych, którzy tę pracę wykonują. Wśród najczęstszych wyzwań CCL wymienia kierowanie byłymi kolegami, godzenie nowych obowiązków z dotychczasową pracą i rozliczanie ludzi z wyników.
Jeśli chcesz zobaczyć, jakie umiejętności dochodzą w nowej roli, opisałyśmy je osobno we wpisie o kompetencjach menedżerskich. Tutaj skupiamy się na samym przejściu.
Dlaczego najlepszy ekspert nie zawsze zostaje dobrym kierownikiem
Gallup od lat bada menedżerów i jego wnioski są niewygodne dla firm. Według Gallupa firmy w 82% przypadków nie wybierają na stanowisko kierownicze kandydata z odpowiednim talentem. Tę samą liczbę podawał Harvard Business Review w artykule Randalla Becka i Jima Hartera „Why Good Managers Are So Rare”.
Druga liczba z badań Gallupa: wysoki talent do zarządzania ma mniej więcej co dziesiąta osoba. Pisała o tym również „Rzeczpospolita”, omawiając raport Gallupa. Gallup podaje też, że menedżer odpowiada za co najmniej 70% różnic w zaangażowaniu pracowników między zespołami. Innymi słowy, zły wybór kierownika widać potem w całym zespole.
Skąd te błędy? Gallup wskazuje dwa najczęstsze powody awansu: staż w firmie i sukces na wcześniejszym, niekierowniczym stanowisku. Oba brzmią rozsądnie, ale żaden nie mówi, czy ktoś umie prowadzić ludzi. Świetny handlowiec ma talent do sprzedaży. Czy ma talent do rozwijania pięciu innych handlowców, to zupełnie inne pytanie.
6 pułapek świeżo awansowanego kierownika
1. Dalej robi robotę eksperta
To najczęstsza pułapka. Praca ekspercka jest znajoma i daje szybki efekt, a zarządzanie wydaje się niekonkretne. Kierownik bierze więc najtrudniejszych klientów, poprawia raporty po zespole i „gasi pożary”. Zespół szybko się do tego przyzwyczaja i przestaje brać odpowiedzialność. Jak to odwrócić krok po kroku, piszemy w poradniku o tym, jak delegować zadania.
2. Mikrozarządzanie
Ekspert wie, jak zadanie powinno być zrobione, bo robił je setki razy. Trudno mu patrzeć, jak ktoś robi je wolniej albo inaczej. Kończy się na sprawdzaniu każdego maila i dopytywaniu o każdy etap. Ludzie słyszą w tym jedno: „nie ufam ci”.
3. Kierownik byłych kolegów
Awans wewnętrzny na kierownika zespołu ma dodatkową trudność: wczoraj razem narzekaliście na szefa, dziś to ty jesteś szefem. Część osób może czuć zawód, zwłaszcza ktoś, kto też liczył na awans. Inni będą testować, czy „stary kolega” odpuści termin. Nie da się tego przeczekać. Pomaga jedna szczera rozmowa z każdą osobą o tym, co się zmienia, a co zostaje po staremu.
4. Unikanie trudnych rozmów
Nowy kierownik chce być lubiany, więc odkłada rozmowę o spóźnieniach czy słabych wynikach. Problem rośnie, a reszta zespołu widzi, że nikt nie reaguje. Pomogą tu dwa nasze teksty: o tym, jak dawać feedback pracownikowi, i o asertywności menedżera.
5. Samotność w nowej roli
Z kolegami nie można już rozmawiać o wszystkim, a inni kierownicy to jeszcze obcy ludzie. Wiele wątpliwości („czy dobrze to rozegrałem?”) nie ma z kim omówić. To zwykły etap zmiany roli, a nie dowód, że ktoś się nie nadaje. Przyda się jednak ktoś z zewnątrz zespołu: mentor, coach albo grupa innych nowych menedżerów.
6. Utrata poczucia skuteczności
Ekspert był pewny siebie, bo wiedział, że jest dobry. Kierownik długo nie ma takich dowodów. Wynik zespołu zależy od wielu osób, a postęp mierzy się w miesiącach. Stąd częste myśli o powrocie na stare stanowisko. Pomaga zapisywanie małych postępów zespołu i rozmowa z przełożonym o tym, po czym konkretnie będzie oceniana nowa rola.
Plan pierwszych 90 dni dla nowego kierownika
Michael Watkins w książce „The First 90 Days” radzi, żeby na starcie dobrze rozpoznać sytuację zespołu, zamiast od razu wprowadzać zmiany, i zaplanować kilka wczesnych, widocznych sukcesów. Poniżej plan dostosowany do awansu wewnętrznego, kiedy kierownik zna już firmę, ale nie zna jeszcze swojej nowej roli.
| Okres | Cel | Co konkretnie robić |
|---|---|---|
| Dni 1-30 | Słuchać i poznać ludzi | Rozmowy 1 na 1 z każdą osobą, rozmowa z przełożonym o oczekiwaniach, spisanie zadań, które nadal robisz sam, żadnych dużych zmian |
| Dni 31-60 | Ustalić zasady i oddać pracę ekspercką | Wspólne zasady pracy zespołu, przekazanie 2-3 zadań eksperckich, pierwszy feedback, wybór jednej rzeczy do szybkiej poprawy |
| Dni 61-90 | Prowadzić przez cele | Cele dla każdej osoby, regularny rytm spotkań 1 na 1, prośba zespołu o informację zwrotną, podsumowanie z przełożonym |
Plan nie musi być idealny. Ważne, żeby był spisany i omówiony z przełożonym. Wtedy obie strony wiedzą, czego oczekiwać po trzech miesiącach.
Rozmowy 1 na 1 na start
Pierwsza rozmowa z każdą osobą nie powinna dotyczyć bieżących zadań. Jej celem jest poznanie człowieka, także jeśli pracujecie razem od lat. Nie zakładaj, że wiesz, czego chce kolega, z którym siedziałeś przy jednym biurku. Pytania na początek:
- Co w twojej pracy daje ci najwięcej satysfakcji, a co cię najbardziej męczy?
- Co mam robić jako kierownik, żeby ci pomagać, a czego mam nie robić?
- Jak lubisz dostawać informację zwrotną?
- Co w zespole działa dobrze i nie powinno się zmienić?
- Gdzie chcesz być zawodowo za rok lub dwa?
Notuj odpowiedzi. Za dwa miesiące wróć do nich i sprawdź, czy coś z tym zrobiłeś.
Jak firma powinna przygotować awans na kierownika
Właściciel lub HR ma tu więcej wpływu niż sam awansowany. Większości problemów z przejścia z eksperta na menedżera da się uniknąć jeszcze przed ogłoszeniem decyzji. Tak też budujemy nasz program rozwoju liderów i menedżerów dla firm: od diagnozy, przez warsztaty, po regularne wsparcie po awansie.
Kryteria wyboru, nie tylko wynik eksperta
Wynik sprzedażowy czy techniczny to warunek wejścia, a nie jedyne kryterium. Przed awansem zadaj trzy pytania. Czy ta osoba chętnie pomaga innym i dzieli się wiedzą? Czy umie powiedzieć coś trudnego bez wycofywania się albo agresji? Czy w ogóle chce zarządzać, czy po prostu chce zarabiać więcej? Na to ostatnie pytanie często pada szczera odpowiedź dopiero w rozmowie z kimś spoza firmy.
Diagnoza predyspozycji
Rozmowa i obserwacja to za mało, gdy ktoś nigdy nie prowadził zespołu. Pomaga diagnoza talentów, np. test Gallupa wykorzystany w firmie, połączona z badaniem postaw. Pokazuje, jak dana osoba naturalnie podejmuje decyzje, buduje relacje i reaguje pod presją. Dzięki temu już na starcie wiadomo, gdzie będzie jej łatwo, a gdzie potrzebne będzie wsparcie.
Wsparcie po awansie
Szkolenie dzień przed awansem nie wystarczy. Nowy kierownik potrzebuje wsparcia przez kilka miesięcy, kiedy trafia na prawdziwe sytuacje. Sprawdzają się trzy formy:
- Mentor z doświadczeniem kierowniczym w firmie, z którym można omówić konkretną sytuację. Jak to zorganizować, opisałyśmy we wpisie o programie mentoringowym w firmie.
- Warsztaty z delegowania, feedbacku i trudnych rozmów, najlepiej na przykładach z tej firmy.
- Superwizja, czyli regularne spotkania, na których kierownik razem z coachem przygląda się powtarzającym się wzorcom w swoim zarządzaniu.
Okres próbny roli i dwutorowa ścieżka kariery
Dobra praktyka to jasne ustalenie na starcie: przez pierwsze 6 miesięcy sprawdzamy, czy rola kierownika pasuje obu stronom. Jeśli nie, osoba wraca do pracy eksperckiej bez utraty twarzy. To wymaga, żeby w firmie istniała dwutorowa ścieżka kariery. Ekspert może wtedy awansować na starszego specjalistę czy eksperta prowadzącego, z wyższym wynagrodzeniem, bez konieczności zarządzania ludźmi. Wtedy awans na kierownika przestaje być jedynym sposobem na podwyżkę, a na stanowiska menedżerskie trafiają ludzie, którzy naprawdę chcą prowadzić innych.
Awansujesz ekspertów na kierowników?
Pomagamy firmom wybrać właściwe osoby i przeprowadzić je przez pierwsze miesiące w nowej roli: diagnoza talentów Gallupa, warsztaty, mentoring i superwizja.
Każdy prowadzi ludzi inaczej – rola talentów Gallupa
Nie ma jednego wzorca dobrego kierownika. Dwie osoby z równie dobrymi wynikami mogą prowadzić zespół zupełnie inaczej. Diagnoza Gallup CliftonStrengths pokazuje, z jakich naturalnych talentów nowy menedżer może korzystać. Trzy przykłady:
- Rozwijanie innych (Developer). Taka osoba zauważa postępy ludzi i cieszy się z nich. Dobrze sprawdzi się jako kierownik, który uczy zespół. Pułapka: zbyt długo daje szansę komuś, kto się nie rozwija.
- Dowodzenie (Command). Łatwo przejmuje kontrolę i mówi wprost, co myśli. Trudne rozmowy nie są dla niej problemem. Pułapka: zespół może czuć, że nie ma miejsca na swoje zdanie, zwłaszcza dawni koledzy.
- Indywidualizacja (Individualization). Widzi, czym różnią się poszczególne osoby i do każdej podchodzi inaczej. Dobrze buduje zespół z różnych ludzi. Pułapka: zespół może odbierać to jako nierówne traktowanie, jeśli zasady nie są jasne.
Talenty nie mówią, czy ktoś „nadaje się” na kierownika. Pokazują, jak będzie prowadził ludzi w naturalny dla siebie sposób i na co musi uważać. Dla osób świeżo po awansie przygotowałyśmy test Gallupa 34 talenty z sesją coachingową w wersji Manager, w którym wyniki omawiamy pod kątem roli kierowniczej.
Sygnały, że awans nie wyszedł, i co wtedy zrobić
Pierwsze miesiące są trudne dla każdego, więc sam stres nowego kierownika niczego nie przesądza. Niepokojące są sygnały, które utrzymują się mimo wsparcia:
- kierownik po pół roku nadal robi większość pracy eksperckiej sam,
- dobre osoby z zespołu zaczynają odchodzić albo proszą o przeniesienie,
- trudne tematy w zespole od miesięcy nie są poruszane,
- kierownik otwarcie mówi, że tęskni za dawną pracą i nie widzi sensu w nowej,
- wyniki zespołu spadają, a kierownik nie potrafi wskazać przyczyny.
Co wtedy? Najpierw szczera rozmowa: czy problem leży w braku umiejętności, których można się nauczyć, czy w tym, że ta osoba nie chce prowadzić ludzi. W pierwszym przypadku pomaga dodatkowe wsparcie i jasny plan na kolejne 3 miesiące. W drugim lepiej uczciwie wrócić do roli eksperckiej. To nie porażka, tylko korekta decyzji, którą firma podjęła na podstawie niepełnych danych.
Najczęstsze pytania o awans na kierownika
Jak się odnaleźć jako nowy kierownik w pierwszym tygodniu?
Nie wprowadzaj zmian, tylko umów się na rozmowy 1 na 1 z każdą osobą i z przełożonym. Zapytaj, czego od ciebie oczekują i co w zespole działa dobrze. Spisz zadania eksperckie, które nadal wykonujesz, bo to lista do przekazania w kolejnych tygodniach.
Jak być kierownikiem byłych kolegów?
Porozmawiaj z każdym osobno i powiedz wprost, że wasza relacja się zmienia, choć szacunek i życzliwość zostają. Ustal wspólne zasady pracy dla całego zespołu i stosuj je jednakowo wobec wszystkich, także wobec bliskich znajomych. Najwięcej zaufania traci się na wyjątkach robionych dla kolegów.
Ile trwa przejście z eksperta na menedżera?
Pierwsze 90 dni to czas na poznanie ludzi i ustalenie zasad, ale pełna zmiana sposobu myślenia trwa zwykle dłużej. Dlatego programy rozwoju menedżerów awansowanych z ról eksperckich prowadzi się przez kilka do kilkunastu miesięcy. Tempo zależy od wsparcia, jakie kierownik dostaje.
Czy można odmówić awansu na kierownika?
Tak, i czasem to dobra decyzja, jeśli nie chcesz zarządzać ludźmi, a awans jest jedyną drogą do podwyżki. Zapytaj wtedy o ścieżkę ekspercką, czyli rozwój i wyższe wynagrodzenie bez prowadzenia zespołu. Rozsądna firma woli usłyszeć to przed decyzją niż po pół roku.
Jak firma może sprawdzić, czy ekspert nadaje się na menedżera?
Poza wynikami trzeba ocenić, czy ta osoba chętnie dzieli się wiedzą, jak radzi sobie z trudnymi rozmowami i czy naprawdę chce zarządzać. Pomaga diagnoza talentów, np. Gallup CliftonStrengths, połączona z rozmową z coachem. Dobrym rozwiązaniem jest też okres próbny roli z jasnymi kryteriami oceny.
Źródła
- Gallup – Only One in 10 People Possess the Talent to Manage
- Gallup Business Journal – Managers Account for 70% of Variance in Employee Engagement
- Gallup Business Journal – Leadership Mistake: Promoting Based on Tenure
- Harvard Business Review – Why Good Managers Are So Rare
- Rzeczpospolita – Mniej niż co piąty szef nadaje się do swej roli
- Center for Creative Leadership – 12 Most Common Challenges for New Managers
- Michael D. Watkins – The First 90 Days (Harvard Business Review Press)